شاید فقط دیدن یک عنکبوت کافی باشد تا قلبتان تندتر بزند، دستهایتان عرق کند و بخواهید هرچه سریعتر از آن محیط دور شوید. شاید سوار شدن به هواپیما، قرار گرفتن در یک آسانسور، دیدن خون یا حتی فکر کردن به یک موقعیت خاص، واکنشی بسیار شدیدتر از چیزی ایجاد کند که خودتان انتظار دارید.
گاهی این ترس آنقدر جدی است که فرد مسیر زندگی روزمرهاش را برای روبهرو نشدن با آن تغییر میدهد. ممکن است از سفر با هواپیما صرفنظر کند، به طبقات بالاتر ساختمان نرود، از مراجعه پزشکی به دلیل ترس از خون اجتناب کند یا حتی بعضی موقعیتهای اجتماعی را کنار بگذارد.
در چنین شرایطی ممکن است از خودتان بپرسید: «آیا این فقط ترس است یا میتواند فوبیا باشد؟» یا «چرا با اینکه میدانم خطر آنقدرها زیاد نیست، باز هم بدنم اینطور واکنش نشان میدهد؟»
فوبیا فقط به معنای ترسیدن نیست. وقتی ترس از یک شیء یا موقعیت مشخص شدید و پایدار میشود، تقریباً همیشه اضطراب ایجاد میکند و باعث اجتناب یا تحمل موقعیت با ناراحتی شدید میشود، میتواند در چارچوب یک اختلال اضطرابی به نام «فوبیای خاص» بررسی شود. معیار اصلی فقط شدت احساس ترس نیست، بلکه میزان پایداری ترس، اجتناب و تاثیری است که بر عملکرد و کیفیت زندگی میگذارد.
فوبیا چیست؟
فوبیا ترس یا اضطراب شدید و پایدار نسبت به یک شیء یا موقعیت مشخص است که معمولاً با مواجهه واقعی یا حتی انتظار مواجهه با آن فعال میشود. در فوبیای خاص، فرد معمولاً میداند که شدت ترسش با خطر واقعی موقعیت تناسب ندارد، اما این آگاهی بهتنهایی نمیتواند واکنش اضطرابی را متوقف کند.
برای مثال، فردی که فوبیای عنکبوت دارد ممکن است بداند عنکبوت کوچکی که در گوشه اتاق دیده، تهدید جدی برای او نیست. با این حال، بدن و ذهن او ممکن است واکنشی بسیار شدید نشان دهند. تپش قلب، لرزش، تعریق، احساس وحشت و میل شدید به فرار میتوانند خیلی سریع ظاهر شوند.
در فوبیای خاص، ترس معمولاً به یک محرک مشخص محدود است. این موضوع آن را از اختلال اضطراب فراگیر، اختلال پانیک یا اضطراب اجتماعی متمایز میکند، هرچند ممکن است یک فرد همزمان بیش از یک مشکل اضطرابی داشته باشد.
بر اساس معیارهای DSM-۵-TR، ترس یا اضطراب درباره یک شیء یا موقعیت مشخص باید پایدار باشد، معمولاً دستکم شش ماه ادامه داشته باشد، تقریباً همیشه واکنش اضطرابی ایجاد کند، باعث اجتناب شود و به شکل قابلتوجهی با خطر واقعی نامتناسب باشد. همچنین ترس یا اجتناب باید موجب ناراحتی قابلتوجه یا اختلال در عملکرد اجتماعی، شغلی یا سایر حوزههای مهم زندگی شود.
تفاوت ترس طبیعی با فوبیا چیست؟
ترس یک هیجان طبیعی و محافظتی است. اگر در یک خیابان خلوت متوجه خطر واقعی شوید یا حیوان خطرناکی به شما نزدیک شود، ترس میتواند به شما کمک کند سریعتر واکنش نشان دهید. بنابراین خودِ ترس نشانه بیماری نیست.
تفاوت اصلی زمانی آشکار میشود که ترس نسبت به یک محرک مشخص، بسیار شدید، پایدار و محدودکننده شود. در فوبیا، فرد ممکن است نهتنها هنگام مواجهه، بلکه حتی با تصور یا انتظار مواجهه نیز اضطراب زیادی تجربه کند و برای جلوگیری از آن، رفتارهای اجتنابی انجام دهد.
مثلاً فردی ممکن است از سگهای ناشناس کمی محتاط باشد. این واکنش میتواند کاملاً طبیعی باشد. اما اگر فرد فقط به دلیل احتمال دیدن سگ، مسیر خود را عوض کند، از پارک رفتن اجتناب کند یا مدتها در خانه بماند، موضوع از یک احتیاط معمولی فراتر رفته است.
انواع فوبیا چیست؟
فوبیاها شکلهای مختلفی دارند. در تشخیص بالینی، فوبیای خاص معمولاً بر اساس نوع محرکی که ترس را ایجاد میکند دستهبندی میشود.
۱. فوبیای حیوانات
در این نوع فوبیا، ترس اصلی مربوط به حیوانات یا حشرات است. ترس از عنکبوت، سگ، مار، پرندگان یا حشرات نمونههایی از این گروه هستند.
مهم است بدانیم که ترس از حیوانی که واقعاً میتواند خطرناک باشد لزوماً فوبیا نیست. در فوبیا، شدت و پایداری واکنش معمولاً بسیار بیشتر از میزان خطر واقعی است و میتواند باعث اجتناب قابلتوجه شود.
۲. فوبیای محیط طبیعی
این نوع فوبیا به پدیدهها یا موقعیتهای طبیعی مربوط میشود. ترس شدید از ارتفاع، طوفان، رعدوبرق یا آب میتواند در این دسته قرار گیرد.
برای مثال، فردی که فوبیای ارتفاع دارد ممکن است حتی در موقعیتی که از نظر ایمنی کاملاً کنترلشده است، اضطراب شدیدی تجربه کند و از قرار گرفتن در آن موقعیت اجتناب کند.
۳. فوبیای موقعیتی
در فوبیای موقعیتی، یک موقعیت مشخص مانند پرواز، آسانسور، تونل، رانندگی یا قرار گرفتن در فضاهای بسته میتواند محرک اصلی ترس باشد.
در این حالت، فرد ممکن است برای جلوگیری از موقعیت ترسناک، تصمیمهای مهمی در زندگی خود بگیرد. برای نمونه، ممکن است فردی به دلیل ترس از پرواز سفرهای کاری یا دیدارهای خانوادگی را محدود کند.
۴. فوبیای خون، تزریق و آسیب
در این نوع فوبیا، مشاهده خون، تزریق، زخم یا برخی اقدامات پزشکی میتواند واکنش شدیدی ایجاد کند. این نوع فوبیا از این جهت اهمیت دارد که واکنش جسمی بعضی افراد میتواند با احساس ضعف یا غش همراه شود.
بنابراین اگر فردی به دلیل ترس شدید از مراقبت پزشکی ضروری اجتناب میکند، بهتر است موضوع را جدی بگیرد و برای ارزیابی تخصصی اقدام کند.
۵. فوبیاهای خاص دیگر
همه فوبیاها الزاماً در چهار گروه بالا بهسادگی جای نمیگیرند. ممکن است فرد نسبت به محرک مشخص دیگری ترس شدیدی داشته باشد. معیار مهم این است که ترس پایدار، قابلتوجه و محدودکننده باشد، نه اینکه نام خاصی برای آن وجود داشته باشد.
فوبیای اجتماعی با فوبیای خاص یکی نیست
یکی از اشتباهات رایج این است که هر نوع ترس شدید را «فوبیا» بدانیم. برای مثال، ترس از صحبت کردن در جمع میتواند به اضطراب اجتماعی مربوط باشد، اما در طبقهبندی بالینی با فوبیای خاص یکسان نیست.
در فوبیای خاص، ترس معمولاً به یک شیء یا موقعیت مشخص محدود میشود. در اضطراب اجتماعی، محور اصلی ترس، ارزیابی یا قضاوت منفی دیگران است. فرد ممکن است از صحبت کردن، غذا خوردن در حضور دیگران، ملاقات با افراد ناآشنا یا موقعیتهای عملکردی بترسد.
بنابراین اگر ترس شما بیشتر حول این موضوع میچرخد که دیگران شما را چگونه میبینند یا دربارهتان چه فکری میکنند، احتمالاً باید موضوع اضطراب اجتماعی نیز بررسی شود. NICE برای اضطراب اجتماعی درمان شناختیرفتاری اختصاصی را یکی از درمانهای اصلی توصیه میکند.
علائم فوبیا چیست؟
علائم فوبیا را میتوان در سه سطح جسمی، روانی و رفتاری مشاهده کرد. همه افراد لزوماً همه این علائم را تجربه نمیکنند.
علائم جسمی
- تپش قلب یا افزایش ضربان قلب
- تعریق
- لرزش
- تنفس سریع یا احساس تنگی نفس
- احساس فشار در قفسه سینه
- سرگیجه یا احساس ضعف
- تهوع یا ناراحتی معده
- احساس گرگرفتگی یا لرز
- خشکی دهان
- احساس از دست دادن کنترل
این واکنشها بخشی از پاسخ اضطرابی بدن هستند. بدن در مواجهه با محرک ترسناک وارد حالت آمادهباش میشود، حتی اگر خطر واقعی محدود باشد.
علائم روانی
- احساس ترس شدید یا وحشت
- پیشبینی اتفاقی ناخوشایند
- اشتغال ذهنی با احتمال مواجهه با محرک
- احساس ناتوانی در کنترل ترس
- تمرکز زیاد روی راههای فرار
- احساس خطر قریبالوقوع
علائم رفتاری
- اجتناب از شیء یا موقعیت ترسناک
- درخواست مکرر از دیگران برای همراهی یا اطمینانبخشی
- تغییر مسیر یا برنامه روزانه برای روبهرو نشدن با محرک
- تحمل موقعیت با اضطراب بسیار شدید
- محدود کردن فعالیتهای اجتماعی، شغلی یا تفریحی
گاهی همین رفتارهای اجتنابی باعث میشوند فوبیا برای مدت طولانی ادامه پیدا کند. فرد با دور شدن از محرک، در کوتاهمدت احساس آرامش میکند، اما فرصت تجربه کردن این واقعیت را که میتواند اضطراب را تحمل کند و موقعیت را مدیریت کند، از دست میدهد.
چرا فوبیا ایجاد میشود؟
فوبیا معمولاً یک علت واحد ندارد. ترکیبی از عوامل یادگیری، تجربههای زندگی، ویژگیهای فردی و عوامل زیستی میتواند در شکلگیری و تداوم آن نقش داشته باشد.
تجربه ترسناک مستقیم
گاهی فوبیا پس از تجربهای ناخوشایند شکل میگیرد. برای مثال، کودکی که توسط سگ گاز گرفته شده است ممکن است بعدها نسبت به سگها ترس شدیدی پیدا کند.
با این حال، داشتن تجربه ناخوشایند به این معنا نیست که حتماً فوبیا ایجاد خواهد شد. افراد مختلف ممکن است به یک تجربه مشابه واکنشهای کاملاً متفاوتی نشان دهند.
یادگیری از دیگران
گاهی فرد بدون اینکه خودش تجربه خطرناکی داشته باشد، ترس را از مشاهده واکنش دیگران یاد میگیرد. کودکی که بارها اضطراب شدید والد خود را هنگام دیدن یک حیوان مشاهده میکند، ممکن است بهتدریج همان حیوان را خطرناک تلقی کند.
اطلاعات ترسناک
شنیدن مداوم داستانهای ترسناک یا دریافت اطلاعاتی که یک محرک را بسیار خطرناک نشان میدهد نیز میتواند بر برداشت فرد از خطر اثر بگذارد. این موضوع بهویژه زمانی اهمیت دارد که فرد مدام در معرض محتوایی قرار بگیرد که احتمال خطر را بیش از اندازه برجسته میکند.
تفاوتهای فردی
افراد از نظر حساسیت به اضطراب، سبک پردازش تهدید و واکنشهای بدنی با یکدیگر متفاوت هستند. همین تفاوتها میتوانند در اینکه یک تجربه برای چه کسی به ترس پایدار تبدیل شود، نقش داشته باشند.
چرخه فوبیا چگونه ترس را حفظ میکند؟
برای درک فوبیا، فقط نباید به خود ترس نگاه کنیم. چرخهای که بعد از ترس شکل میگیرد، میتواند اهمیت بیشتری داشته باشد.
فرض کنید فردی از آسانسور میترسد. با نزدیک شدن به آسانسور، اضطراب او افزایش پیدا میکند. سپس تصمیم میگیرد از پلهها استفاده کند. در همان لحظه، اضطراب کاهش مییابد و مغز این کاهش را بهعنوان نشانهای از درست بودن فرار دریافت میکند.
دفعه بعد، احتمال دارد فرد زودتر از آسانسور اجتناب کند. به این ترتیب، اجتناب در کوتاهمدت آرامش ایجاد میکند، اما در بلندمدت میتواند ترس را دستنخورده نگه دارد.
این نکته یکی از دلایل مهمی است که درمان فوبیا معمولاً فقط بر «فکر مثبت» یا تلاش برای متقاعد کردن فرد به اینکه چیزی ترسناک نیست، تکیه نمیکند. هدف درمان، تغییر رابطه فرد با ترس و کاهش الگوی اجتناب است.
آیا فوبیا میتواند باعث حمله پانیک شود؟
بله. مواجهه با محرک فوبیا میتواند در بعضی افراد واکنش اضطرابی بسیار شدیدی ایجاد کند که ممکن است به شکل حمله پانیک ظاهر شود. اما داشتن حمله پانیک در حضور یک محرک مشخص، بهتنهایی به معنای ابتلا به اختلال پانیک نیست.
در فوبیای خاص، حمله یا واکنش شدید اضطرابی معمولاً با مواجهه یا انتظار مواجهه با محرک فوبیا ارتباط دارد. در اختلال پانیک، نگرانی درباره وقوع حملات پانیک و پیامدهای آنها و الگوی کلی حملات اهمیت بیشتری دارد.
بنابراین «حمله پانیک» و «اختلال پانیک» دو مفهوم یکسان نیستند و باید در ارزیابی بالینی از یکدیگر تفکیک شوند.
فوبیا چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص فوبیا با یک تست اینترنتی یا یک علامت منفرد انجام نمیشود. متخصص سلامت روان معمولاً درباره نوع ترس، زمان شروع آن، شدت واکنش، میزان اجتناب و تاثیری که ترس بر زندگی فرد گذاشته است سؤال میکند.
یکی از نکات مهم در ارزیابی این است که مشخص شود آیا ترس بهتر با اختلال دیگری توضیح داده میشود یا خیر. برای مثال، ترس از آلودگی ممکن است در برخی موارد بخشی از وسواس فکریعملی باشد و ترس از قضاوت دیگران ممکن است بیشتر با اضطراب اجتماعی ارتباط داشته باشد.
همچنین مدت زمان مشکل اهمیت دارد. در معیارهای DSM-۵-TR، برای تشخیص فوبیای خاص در کودکان و بزرگسالان، ترس و اضطراب باید دستکم شش ماه پایدار باشد.
بهترین روش درمان فوبیا چیست؟
فوبیا از مشکلات اضطرابی قابلدرمان است و شواهد پژوهشی از نقش مهم درمانهای مبتنی بر مواجهه حمایت میکنند. مواجهه درمانی معمولاً در چارچوب درمان شناختیرفتاری انجام میشود و هدف آن این نیست که فرد را ناگهانی و بدون آمادگی در معرض شدیدترین ترس قرار دهد.
درمان فوبیا باید متناسب با شرایط فرد، نوع فوبیا، شدت علائم و میزان اختلال ایجادشده طراحی شود. منابع بالینی، مواجهه درمانی را یکی از درمانهای اصلی و مؤثر برای فوبیای خاص میدانند.
مواجهه درمانی چیست؟
مواجهه درمانی یعنی فرد بهصورت برنامهریزیشده و تدریجی با محرک یا موقعیت ترسناک روبهرو شود، بهجای اینکه همیشه از آن اجتناب کند. این مواجهه میتواند در بعضی شرایط واقعی باشد و در برخی موارد با تصور ذهنی یا فناوری واقعیت مجازی انجام شود.
برای مثال، در فوبیای آسانسور ممکن است درمان از صحبت کردن درباره آسانسور یا تصور آن شروع شود، سپس دیدن تصویر آسانسور، نزدیک شدن به آن، وارد شدن بدون حرکت و در نهایت استفاده از آسانسور در شرایط مختلف در برنامه قرار گیرد.
این مراحل باید بر اساس شرایط فرد و با برنامهریزی درمانگر تنظیم شوند. مواجهه خودسرانه و ناگهانی با شدیدترین محرک، الزاماً روش مناسبی برای همه افراد نیست.
چرا مواجهه میتواند کمککننده باشد؟
اجتناب معمولاً در کوتاهمدت اضطراب را کم میکند، اما فرصت یادگیری را از فرد میگیرد. مواجهه به فرد کمک میکند تجربه کند که میتواند با اضطراب روبهرو شود، آن را تحمل کند و در موقعیت باقی بماند.
در درمانهای جدید مواجهه فقط با هدف «عادت کردن به ترس» توضیح داده نمیشود. یکی از اهداف مهم، ایجاد یادگیریهای جدید درباره خطر، توانایی فرد برای مقابله و قابلتحمل بودن تجربه اضطراب است.
پژوهشها نشان دادهاند که مواجهه میتواند به شکل تکجلسهای یا چندجلسهای انجام شود و هر دو قالب در درمان فوبیای خاص شواهدی از اثربخشی دارند، هرچند انتخاب روش باید با توجه به شرایط فرد و نوع فوبیا انجام شود.
درمان شناختیرفتاری یا CBT
CBT میتواند به فرد کمک کند رابطه میان افکار، احساسات، واکنشهای بدنی و رفتارهای اجتنابی خود را بهتر بشناسد. در فوبیا، مواجهه معمولاً یکی از اجزای مهم درمان شناختیرفتاری است.
هدف درمان لزوماً این نیست که فرد به این باور برسد «هیچ خطری وجود ندارد». هدف واقعبینانهتر این است که بتواند خطر را دقیقتر ارزیابی کند و بدون اینکه ترس تصمیمهای زندگی او را تعیین کند، با موقعیت روبهرو شود.
مواجهه با واقعیت مجازی
در برخی فوبیاها، واقعیت مجازی میتواند امکان ایجاد موقعیتهای کنترلشده برای مواجهه را فراهم کند. این روش بهویژه زمانی میتواند مفید باشد که ایجاد موقعیت واقعی دشوار، پرهزینه یا غیرعملی باشد.
شواهد موجود، واقعیت مجازی را بهعنوان یکی از گزینههای قابل استفاده در مواجهه برای برخی فوبیاهای خاص مطرح کردهاند.
آیا دارو برای درمان فوبیا لازم است؟
دارو معمولاً محور اصلی درمان فوبیای خاص نیست و درمانهای روانشناختی مبتنی بر مواجهه جایگاه مهمتری دارند. با این حال، تصمیم درباره دارو باید بر اساس شرایط فرد و توسط پزشک یا روانپزشک انجام شود، بهخصوص اگر مشکلات اضطرابی دیگری نیز همزمان وجود داشته باشند.
بنابراین بهتر است برای درمان فوبیا خودسرانه داروی ضداضطراب یا آرامبخش مصرف نکنید. انتخاب درمان به نوع مشکل، شدت علائم و وضعیت کلی سلامت روان فرد بستگی دارد.
آیا میتوان فوبیا را در خانه درمان کرد؟
بعضی افراد تلاش میکنند با قرار دادن خود در معرض محرک ترسناک، فوبیا را بهتنهایی درمان کنند. در موارد خفیف ممکن است فرد بتواند با کمک منابع معتبر و برنامهای تدریجی با ترس خود مواجه شود، اما این رویکرد برای همه مناسب نیست.
اگر ترس شدید است، باعث حملات اضطرابی قابلتوجه میشود، زندگی شما را محدود کرده یا تلاشهای قبلی برای مواجهه باعث بدتر شدن شرایط شده است، بهتر است برنامه درمانی با کمک متخصص تنظیم شود.
همچنین اگر فوبیا با تروما، وسواس، اضطراب اجتماعی، حملات پانیک یا مشکلات دیگری همراه است، ارزیابی تخصصی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
چه زمانی فوبیا نیاز به درمان دارد؟
صرف داشتن یک ترس خاص لزوماً به معنای نیاز به درمان نیست. اگر ترسی دارید که به ندرت با آن مواجه میشوید و تاثیری بر زندگی شما ندارد، ممکن است مشکل قابلتوجهی ایجاد نکند.
اما اگر ترس باعث شود فعالیتهایی را که برایتان مهم هستند کنار بگذارید، مسیر رفتوآمدتان را تغییر دهید، از مراقبت پزشکی اجتناب کنید، سفر نکنید، فرصتهای شغلی را از دست بدهید یا دائماً نگران مواجهه با محرک باشید، ارزش دارد که موضوع را با متخصص بررسی کنید.
بهطور کلی، وقتی ترس یا اجتناب باعث ناراحتی قابلتوجه یا اختلال در عملکرد روزمره شود، دریافت کمک تخصصی میتواند قدم مناسبی باشد.
چند باور اشتباه درباره فوبیا
«اگر بدانم ترسم منطقی نیست، باید بتوانم آن را کنترل کنم.»
دانستن اینکه یک موقعیت خطرناک نیست، همیشه برای خاموش کردن واکنش اضطرابی کافی نیست. فوبیا فقط یک باور آگاهانه نیست و واکنشهای جسمی و رفتاری نیز در آن نقش دارند.
«فقط باید خودم را مجبور کنم با ترسم روبهرو شوم.»
مواجهه میتواند بخش مهم درمان باشد، اما نحوه انجام آن اهمیت دارد. مواجهه درمانی معمولاً برنامهریزیشده، تدریجی و متناسب با شرایط فرد است.
«فوبیا همان ترس معمولی است، فقط کمی شدیدتر.»
فوبیا از نظر شدت، پایداری و میزان اجتناب با ترسهای روزمره تفاوت دارد. معیار مهم، تاثیری است که این ترس بر زندگی و عملکرد فرد میگذارد.
«اگر از چیزی اجتناب کنم، فوبیا خودبهخود از بین میرود.»
اجتناب ممکن است در همان لحظه اضطراب را کاهش دهد، اما میتواند چرخه فوبیا را حفظ کند. به همین دلیل، کاهش اجتناب یکی از اهداف مهم درمان است.
اگر از ترس خود خجالت میکشید
بعضی افراد به دلیل اینکه میدانند ترسشان از نظر منطقی بیش از اندازه است، خودشان را سرزنش میکنند. ممکن است بگویند: «من آدم بزرگسالی هستم، چرا از آسانسور میترسم؟» یا «میدانم این حیوان کاری با من ندارد، پس چرا اینقدر میترسم؟»
اما شرم و خودسرزنشی معمولاً کمکی به کاهش ترس نمیکند. فوبیا یک تجربه روانشناختی قابل بررسی است و شدت واکنش شما به این معنا نیست که ضعیف یا غیرمنطقی هستید.
بهتر است به جای جنگیدن با خودتان، چرخه ترس را بشناسید: چه چیزی آن را فعال میکند، بدن شما چگونه واکنش نشان میدهد، چه فکری از ذهنتان میگذرد و بعد برای فرار یا اجتناب چه کاری انجام میدهید.
فوبیا چه تاثیری بر زندگی روزمره دارد؟
تاثیر فوبیا همیشه به اندازه خود محرک قابل مشاهده نیست. گاهی چیزی که بیشترین محدودیت را ایجاد میکند، تلاش مداوم برای جلوگیری از مواجهه است.
فردی که از پرواز میترسد ممکن است سالها سفرهای هوایی را کنار بگذارد. فردی که از تزریق میترسد ممکن است مراجعه پزشکی را به تعویق بیندازد. فردی که از ارتفاع میترسد ممکن است بعضی فعالیتهای تفریحی یا حتی فرصتهای کاری را محدود کند.
بنابراین هنگام ارزیابی فوبیا بهتر است فقط نپرسیم «چقدر میترسید؟». سؤال مهمتر این است: «این ترس باعث شده چه کارهایی را انجام ندهید؟»
آیا فوبیا در کودکان هم دیده میشود؟
ترسهای دوران کودکی بسیار شایع هستند و هر ترسی در کودک به معنای فوبیا نیست. کودکان در مراحل مختلف رشد ممکن است از تاریکی، حیوانات، صداهای بلند یا موقعیتهای مختلف بترسند و بسیاری از این ترسها با رشد کاهش پیدا میکنند.
نگرانی زمانی بیشتر میشود که ترس شدید و پایدار باشد، با سن کودک تناسب نداشته باشد، باعث اجتناب قابلتوجه شود یا در مدرسه، روابط، بازی و فعالیتهای روزمره اختلال ایجاد کند.
در چنین شرایطی بهتر است والدین به جای مسخره کردن کودک، مجبور کردن او به مواجهه ناگهانی یا اطمینانبخشی بیپایان، از یک متخصص کمک بگیرند تا نوع ترس و مناسبترین روش برخورد با آن مشخص شود.
