شاید فقط برای چند دقیقه وارد شبکه‌های اجتماعی شده باشی تا ببینی «چه خبر شده». یک تیتر نگران‌کننده را باز می‌کنی، بعد خبر بعدی، یک ویدئو، تحلیل تازه، واکنش کاربران و دوباره یک خبر دیگر. نیم ساعت بعد هنوز گوشی دستت است. اطلاعات بیشتری داری، اما آرام‌تر نشده‌ای. شاید حتی اضطرابت بیشتر شده باشد و با این حال، جدا شدن از صفحه سخت باشد.
این تجربه به‌خصوص در زمان جنگ، بحران اقتصادی، بلایای طبیعی، بیماری‌های فراگیر یا اتفاقات سیاسی ناآشنا نیست. دانستن خبر می‌تواند واقعاً مهم باشد. مشکل از جایی شروع می‌شود که جست‌وجوی اطلاعات دیگر به یک نیاز مشخص پاسخ نمی‌دهد و به چرخه‌ای تبدیل می‌شود که در آن خبر منفی بیشتری می‌خوانیم، حالمان بدتر می‌شود و برای پیدا کردن اطمینان، دوباره خبر بیشتری می‌خوانیم.
این الگو در پژوهش‌های جدید با اصطلاح Doomscrolling شناخته می‌شود. در فارسی گاهی از «دوم اسکرولینگ»، «دووم اسکرولینگ» یا «شوم‌گردی» استفاده می‌شود. نکته مهم این است که دوم اسکرولینگ فقط «زیاد خبر خواندن» نیست. مسئله اصلی، درگیر شدن مکرر با محتوای منفی و دشواری در متوقف کردن آن است.
دوم اسکرولینگ چیست؟
دوم اسکرولینگ یا Doomscrolling به درگیری مکرر و ادامه‌دار با محتوای آنلاین منفی، تهدیدآمیز یا ناراحت‌کننده گفته می‌شود که معمولاً جدا شدن از آن دشوار است. این رفتار می‌تواند در شبکه‌های اجتماعی، سایت‌های خبری، کانال‌های پیام‌رسان یا هر محیط آنلاین دیگری رخ دهد که جریان پیوسته‌ای از اخبار و اطلاعات منفی ارائه می‌کند.
مرور نظام‌مند و متاآنالیز منتشرشده در سال ۲۰۲۶ نیز دوم اسکرولینگ را الگویی متمایز از صرفاً دیدن اخبار منفی یا استفاده زیاد از شبکه‌های اجتماعی توصیف می‌کند. ممکن است فرد زمان زیادی در شبکه‌های اجتماعی باشد اما محتوای منفی را دنبال نکند. برعکس، ممکن است کسی فقط هنگام یک بحران خاص وارد چرخه دوم اسکرولینگ شود، حتی اگر در حالت عادی استفاده زیادی از شبکه‌های اجتماعی نداشته باشد.
بنابراین یک سؤال مهم این است: آیا واقعاً در حال جمع‌کردن اطلاعات مفید هستید، یا دنبال خبری می‌گردید که بالاخره خیال‌تان را راحت کند؟
چرا نمی‌توانیم از خواندن اخبار بد دست بکشیم؟
برای دوم اسکرولینگ یک علت واحد وجود ندارد. گاهی اهمیت واقعی یک رویداد ما را پای خبر نگه می‌دارد. گاهی اضطراب، ترس از جا ماندن از یک اتفاق مهم یا دشواری تحمل ندانستن نقش دارد. در بعضی مواقع نیز ساختار پلتفرم‌ها، که پایان طبیعی مشخصی برای جریان محتوا ندارند، متوقف شدن را دشوارتر می‌کند.
ذهن به اطلاعات تهدیدآمیز حساس‌تر است
اطلاعاتی که نشانه خطر، فقدان یا تهدید دارند معمولاً توجه بیشتری جلب می‌کنند. این حساسیت همیشه مشکل‌ساز نیست. اگر خطری واقعی وجود داشته باشد، توجه به آن می‌تواند کمک کند تصمیم مناسب‌تری بگیریم. اما در محیط دیجیتال، هر خبر منفی الزاماً نیازمند اقدام ما نیست و جریان خبر هم نقطه پایان مشخصی ندارد.
در نتیجه ذهن ممکن است بارها به محتوایی برگردد که از نظر هیجانی برجسته است، حتی زمانی که اطلاعات تازه آن برای تصمیم‌گیری ما کم شده است.
وقتی آینده نامعلوم است، اطلاعات بیشتر می‌تواند حس کنترل ایجاد کند
در شرایط مبهم، «ندانستن» خودش می‌تواند ناراحت‌کننده باشد. ممکن است با خودمان فکر کنیم اگر همه خبرها، تحلیل‌ها و سناریوها را بخوانیم، بالاخره خواهیم فهمید چه اتفاقی می‌افتد و احساس آمادگی بیشتری خواهیم کرد.
مطالعاتی درباره دوم اسکرولینگ، اضطراب صفتی و عدم تحمل عدم قطعیت نشان داده‌اند این متغیرها با یکدیگر ارتباط دارند. یک مطالعه طولی در سال ۲۰۲۶ نیز در نمونه‌ای از دانشجویان درگیر پیامدهای زلزله، رابطه میان ترس، دوم اسکرولینگ، اضطراب و عدم تحمل عدم قطعیت را بررسی کرده است. این یافته‌ها به معنای آن نیست که عدم تحمل عدم قطعیت همیشه علت دوم اسکرولینگ است، اما نشان می‌دهد «نیاز به دانستن بیشتر» می‌تواند بخشی از این چرخه باشد.
«فقط یک خبر دیگر» می‌تواند برای مدتی اضطراب را کم کند
فرض کنید خبری مبهم درباره یک بحران می‌خوانید. اضطراب بالا می‌رود. صفحه دیگری را باز می‌کنید و توضیحی پیدا می‌کنید که کمی آرام‌تان می‌کند. ذهن ممکن است از این تجربه یاد بگیرد: «وقتی نگرانم، بیشتر چک کنم.»
مشکل اینجاست که خبر بعدی ممکن است دوباره ابهام یا تهدید تازه‌ای ایجاد کند. در نتیجه چرخه‌ای شکل می‌گیرد: نگرانی → چک کردن → آرامش کوتاه‌مدت → خبر منفی جدید → نگرانی بیشتر → چک کردن دوباره.
این چرخه از نظر فرایندی به بعضی الگوهای اضطرابی شبیه است، اما دوم اسکرولینگ به‌تنهایی به معنی وجود یک اختلال اضطرابی نیست.
اگر می‌خواهید دقیق‌تر ببینید چک کردن مداوم و تلاش برای رسیدن به اطمینان چگونه می‌تواند وارد چرخه اضطراب شود، این راهنما مفهوم اضطراب و رفتارهای تداوم‌دهنده آن را توضیح می‌دهد.
فید بی‌پایان نقطه توقف طبیعی را حذف می‌کند
در روزنامه کاغذی یا یک برنامه خبری، بالاخره به پایان می‌رسیم. اما در بسیاری از شبکه‌های اجتماعی، محتوا تمام نمی‌شود. یک حرکت کوچک انگشت، خبر بعدی را می‌آورد. اعلان‌ها، ویدئوهای پیشنهادی و محتوای مرتبط نیز مرتب محرک تازه‌ای برای ادامه دادن ایجاد می‌کنند.
این ویژگی به‌تنهایی توضیح کامل دوم اسکرولینگ نیست، اما وقتی با نگرانی و نیاز به اطلاعات ترکیب شود، می‌تواند جدا شدن را دشوارتر کند.
از کجا بفهمیم در حال خبر گرفتنیم یا دوم اسکرولینگ می‌کنیم؟
زیاد خبر خواندن لزوماً دوم اسکرولینگ نیست. در بعضی موقعیت‌ها پیگیری مداوم خبر ضروری است. تفاوت مهم بیشتر در هدف، توانایی توقف و نتیجه‌ای است که خبرخوانی برای شما دارد.
| خبرخوانی هدفمند | دوم اسکرولینگ |
|---|---|
| برای پاسخ به یک سؤال مشخص وارد می‌شوم. | بدون هدف روشن از یک خبر به خبر بعدی می‌روم. |
| وقتی اطلاعات لازم را گرفتم، می‌توانم خارج شوم. | با وجود اینکه چیز مهمی اضافه نمی‌شود، متوقف شدن سخت است. |
| اطلاعات به تصمیم یا اقدام مشخصی کمک می‌کند. | اطلاعات بیشتر عمدتاً اضطراب و ابهام بیشتری ایجاد می‌کند. |
| می‌توانم زمان خبرخوانی را به تعویق بیندازم. | احساس می‌کنم باید همین حالا دوباره چک کنم. |
| بعد از خبرخوانی الزاماً احساس فرسودگی نمی‌کنم. | با وجود بدتر شدن حال یا خستگی، همچنان ادامه می‌دهم. |
اگر گاهی یکی از موارد ستون دوم را تجربه می‌کنید، به این معنا نیست که مشکلی جدی دارید. مهم‌تر از یک بار رفتار، الگوی تکرارشونده و اثری است که بر خواب، تمرکز، خلق و زندگی روزمره می‌گذارد.
دوم اسکرولینگ چه ارتباطی با اضطراب و سلامت روان دارد؟
پژوهش درباره Doomscrolling هنوز حوزه‌ای نسبتاً جوان است، بنابراین بهتر است درباره پیامدهای آن با احتیاط صحبت کنیم. تازه‌ترین مرور نظام‌مند و متاآنالیز در سال ۲۰۲۶، ۴۴ مطالعه مستقل را بررسی کرد. در تحلیل‌های تجمیعی، دوم اسکرولینگ با اضطراب و افسردگی بیشتر، پریشانی روان‌شناختی بیشتر و سطح پایین‌تر بهزیستی روان‌شناختی و رضایت از زندگی همراه بود.
اما یک بخش بسیار مهم این یافته‌ها نباید حذف شود: پژوهشگران قطعیت شواهد را برای همه این پیامدها بسیار پایین ارزیابی کردند. بخش بزرگی از مطالعات مقطعی بودند، تفاوت میان نتایج مطالعات بالا بود و عوامل دیگری نیز می‌توانستند بر ارتباط‌ها اثر بگذارند. بنابراین نمی‌توان از این داده‌ها نتیجه گرفت که دوم اسکرولینگ به‌تنهایی باعث اضطراب یا افسردگی می‌شود.
این احتیاط علمی مهم است. ممکن است فردی که از قبل اضطراب بیشتری دارد، بیشتر به اخبار تهدیدآمیز جذب شود. همچنین ممکن است قرار گرفتن مداوم در معرض محتوای منفی حال او را بدتر کند. احتمال رابطه دوطرفه وجود دارد، اما برای روشن شدن جهت علی به پژوهش‌های طولی و آزمایشی بیشتری نیاز است.
آیا افراد مضطرب بیشتر دوم اسکرولینگ می‌کنند یا دوم اسکرولینگ اضطراب را بیشتر می‌کند؟
در حال حاضر پاسخ قطعی نداریم. شواهد موجود بیشتر نشان‌دهنده ارتباط هستند تا رابطه علت و معلولی یک‌طرفه.
یک سناریوی محتمل این است که فرد در دوره‌ای از اضطراب یا عدم قطعیت، بیشتر به دنبال اطلاعات تهدیدآمیز برود. این پیگیری ممکن است برای مدت کوتاهی احساس آمادگی یا کنترل ایجاد کند. اما اگر اطلاعات جدید عمدتاً تهدیدآمیز باشد، برانگیختگی و نگرانی می‌تواند ادامه پیدا کند و فرد دوباره برای کاهش همان ابهام سراغ خبر برود.
به همین دلیل، به جای پرسیدن «کدام‌یک اول شروع شد؟» گاهی سؤال کاربردی‌تر این است: «الان خبرخوانی من چه اثری روی اضطرابم دارد و آیا واقعاً اطلاعاتی به من می‌دهد که بتوانم با آن کاری انجام دهم؟»
چرا در دوران بحران کنار گذاشتن اخبار سخت‌تر می‌شود؟
در بحران‌ها، فاصله گرفتن از خبر همیشه کار ساده‌ای نیست و حتی ممکن است بخشی از خبرخوانی کاملاً ضروری باشد. زمانی که وضعیت امنیتی، سلامتی، حمل‌ونقل یا تصمیم‌های روزمره شما به اطلاعات تازه وابسته است، پیگیری خبر عملکردی واقعی دارد.
اما یک تفاوت مهم وجود دارد: اطلاع‌رسانی ضروری حدی از کفایت دارد، در حالی که جست‌وجوی اطمینان ممکن است پایان نداشته باشد. اگر یک خبر جدید تصمیم شما را تغییر نمی‌دهد، اقدامی ایجاد نمی‌کند و فقط سناریوهای بیشتری برای نگرانی می‌سازد، شاید دیگر مسئله کمبود اطلاعات نباشد.
در این شرایط، هدف منطقی «بی‌خبر شدن» نیست. هدف این است که خبر را به شکلی دریافت کنیم که هم اطلاعات ضروری را حفظ کند و هم تمام توجه و آرامش روز را در اختیار جریان بی‌پایان خبر قرار ندهد.
دوم اسکرولینگ چه تفاوتی با نشخوار فکری و استفاده مشکل‌زا از شبکه‌های اجتماعی دارد؟
این مفاهیم می‌توانند کنار هم دیده شوند، اما یکسان نیستند.
دوم اسکرولینگ
تمرکز اصلی بر درگیری تکراری با محتوای منفی یا تهدیدآمیز آنلاین و دشواری جدا شدن از آن است.
نشخوار فکری
نشخوار فکری بیشتر یک فرایند ذهنی است. فرد ممکن است بارها یک اتفاق، اشتباه، احساس یا نگرانی را در ذهن مرور کند، حتی وقتی گوشی یا خبری در کار نیست. دوم اسکرولینگ می‌تواند بعداً خوراک تازه‌ای برای نشخوار فکری ایجاد کند، اما این دو مفهوم مترادف نیستند.
اگر بعد از کنار گذاشتن گوشی هم خبرها، سناریوها یا پیامدهای احتمالی بارها در ذهنتان تکرار می‌شوند، این مقاله تفاوت فکر کردن مفید با نشخوار فکری فرساینده را توضیح می‌دهد.
استفاده مشکل‌زا از شبکه‌های اجتماعی
این مفهوم گسترده‌تر است و به دشواری کنترل استفاده از پلتفرم‌ها مربوط می‌شود. محتوای مصرف‌شده ممکن است منفی، سرگرم‌کننده یا کاملاً خنثی باشد. مرور نظام‌مند ۲۰۲۶ تأکید می‌کند که دوم اسکرولینگ با استفاده مشکل‌زا از شبکه‌های اجتماعی همپوشانی دارد، اما با آن یکی نیست.
همچنین بهتر است دوم اسکرولینگ را به‌طور خودکار «اعتیاد» یا «وسواس» ننامیم. این واژه‌ها معنای بالینی یا مفهومی متفاوتی دارند و صرف تکرار یک رفتار برای چنین برچسبی کافی نیست.
آیا دوم اسکرولینگ می‌تواند خواب و تمرکز را هم درگیر کند؟
اگر خبرخوانی تا آخر شب ادامه پیدا کند، چند عامل می‌توانند هم‌زمان وارد ماجرا شوند: برانگیختگی هیجانی ناشی از خبر، ادامه فکر کردن درباره پیامدها، عقب افتادن زمان خواب و استفاده از صفحه‌نمایش در زمانی که قرار بوده بدن برای خواب آماده شود.
در برخی پژوهش‌ها و مطالعات روان‌سنجی، دوم اسکرولینگ با مشکلات خواب و پریشانی بیشتر همراه بوده است. با این حال، مانند یافته‌های مربوط به اضطراب، همراهی آماری به‌تنهایی نشان نمی‌دهد دوم اسکرولینگ علت مستقیم مشکل خواب است. سبک زندگی، اضطراب قبلی، زمان استفاده از گوشی و عوامل دیگر نیز می‌توانند نقش داشته باشند.
از نظر عملی، اگر خبرخوانی شبانه مرتب زمان خواب را عقب می‌اندازد یا باعث می‌شود بعد از خاموش کردن گوشی همچنان درگیر سناریوها باشید، ارزش دارد زمان و شکل دریافت خبر را بازطراحی کنید.
چگونه بدون بی‌خبر ماندن دوم اسکرولینگ را کمتر کنیم؟
هنوز شواهد آزمایشی کافی وجود ندارد که بگوییم یک «درمان استاندارد و اثبات‌شده» مخصوص Doomscrolling وجود دارد. حتی مرور نظام‌مند ۲۰۲۶ توصیه می‌کند راهکارهای عملی فعلاً با احتیاط مطرح شوند و در پژوهش‌های آینده آزموده شوند. بنابراین پیشنهادهای زیر بیشتر بر اصول مدیریت رفتار، کاهش اصطکاک و خبرخوانی هدفمند تکیه دارند، نه وعده یک درمان قطعی.
۱. قبل از باز کردن خبر، سؤال خود را مشخص کنید
به جای ورود کلی به فید، بپرسید: «الان دقیقاً چه چیزی لازم است بدانم؟» مثلاً وضعیت پرواز، یک تصمیم رسمی یا آخرین اطلاعیه یک منبع معتبر. اگر پاسخ سؤال را گرفتید، همان‌جا یک نقطه پایان طبیعی ایجاد می‌شود.
۲. برای خبرخوانی فقط زمان شروع تعیین نکنید؛ زمان پایان هم داشته باشید
«ساعت ۸ خبرها را می‌بینم» کافی نیست. بهتر است مشخص کنید «از ۸ تا ۸:۲۰». پایان از پیش تعیین‌شده، تصمیم جدا شدن را از لحظه‌ای که اضطراب بالاست خارج می‌کند.
۳. به‌جای فید بی‌پایان، چند منبع مشخص انتخاب کنید
وقتی برای دانستن خبر وارد یک یا دو منبع معتبر می‌شوید، احتمال اینکه به‌طور تصادفی در زنجیره‌ای از ویدئوها، واکنش‌ها و محتوای هیجانی حرکت کنید کمتر می‌شود. هدف محدود کردن اطلاعات نیست؛ هدف جدا کردن «خبر لازم» از «جریان بی‌پایان محتوا» است.
۴. اعلان‌های خبری غیرضروری را کم کنید
هر اعلان یک تصمیم تازه ایجاد می‌کند: «باز کنم یا نه؟». اگر یک موضوع واقعاً نیازمند هشدار فوری نیست، می‌توانید اعلان آن را خاموش کنید و خودتان زمان مراجعه را انتخاب کنید.
۵. خبرخوانی را از زمان خواب فاصله دهید
اگر می‌بینید اخبار شبانه ذهنتان را فعال نگه می‌دارد، آخرین نوبت خبر را زودتر قرار دهید. لازم نیست یک قانون یکسان برای همه داشته باشید. هدف این است که بین آخرین ورودی تهدیدآمیز و زمانی که می‌خواهید بخوابید فاصله‌ای ایجاد شود.
۶. موقع برداشتن دوباره گوشی یک سؤال کوتاه بپرسید
«اطلاعات تازه لازم دارم یا دنبال اطمینان می‌گردم؟»
اگر واقعاً اطلاعات تازه لازم دارید، آن را پیدا کنید. اما اگر پاسخ این است که «می‌خواهم مطمئن شوم اتفاق بدی نمی‌افتد»، ممکن است هیچ تعداد خبر نتواند این تضمین را ایجاد کند.
۷. خبر را به اقدام وصل کنید
اگر اطلاعاتی به دست آورده‌اید، ببینید آیا اقدام مشخصی وجود دارد. تماس با فردی، تغییر برنامه سفر، آماده کردن وسیله‌ای ضروری یا بررسی یک اطلاعیه رسمی مثال‌هایی از اقدام‌اند. اگر هیچ کاری برای انجام دادن وجود ندارد، ادامه جست‌وجو الزاماً کنترل بیشتری ایجاد نمی‌کند.
چه زمانی دوم اسکرولینگ نیاز به توجه بیشتری دارد؟
دوم اسکرولینگ یک تشخیص روان‌پزشکی مستقل نیست و تجربه آن به‌تنهایی به این معنا نیست که فرد دچار اختلال روان‌شناختی است. با این حال، اگر این الگو مکرر شده و بخش قابل‌توجهی از زندگی روزمره را درگیر می‌کند، ارزش دارد دقیق‌تر به آن نگاه کنید.
برای مثال، اگر خبرخوانی مرتب خواب‌تان را مختل می‌کند، تمرکز در کار یا درس پایین آمده، کنار گذاشتن گوشی با اضطراب شدید همراه است، چندین بار در ساعت بدون اطلاعات تازه خبر را چک می‌کنید یا احساس می‌کنید خبرخوانی به اصلی‌ترین راه شما برای مدیریت نگرانی تبدیل شده است، بررسی چرخه اضطراب و رفتارهای چک‌کردن می‌تواند مفید باشد.
در چنین شرایطی هدف روان‌درمانی این نیست که شما را از اخبار جدا کند. می‌توان بررسی کرد چه موقعیت‌هایی میل به چک‌کردن را فعال می‌کنند، چه نوع اطمینانی از خبر می‌خواهید، این رفتار در کوتاه‌مدت چه احساسی ایجاد می‌کند و چگونه می‌توان بدون نادیده گرفتن واقعیت‌های بیرونی، رابطه انعطاف‌پذیرتری با عدم قطعیت و اطلاعات ایجاد کرد.
اگر اضطراب، چک‌کردن مداوم یا درگیری ذهنی با اخبار روی خواب، تمرکز یا زندگی روزمره شما اثر گذاشته است، روان‌درمانی فردی می‌تواند فضایی برای بررسی دقیق‌تر چرخه‌های پشت این رفتار فراهم کند.
